दसरा घरी कसा साजरा करावा
साधारण 20 मिनिटं
दसरा म्हणजे नवरात्रीचा शेवट आणि विजयादशमी. या दिवशी घट उठवला जातो, उगवलेले जव वापरले जातात, आपट्याची पानं दिली-घेतली जातात, आणि अनेक घरांत नवीन गोष्टीची सुरुवात मुद्दाम या दिवशी केली जाते. खालचा क्रम महाराष्ट्रात सर्वसाधारण आहे; वेळेबाबत यंदाचं पंचांग पाहा.
पायऱ्या
- 1
सकाळी शेवटची आरती करा
नऊ दिवस जे रोज केलं तेच — हळद-कुंकू, फुलं, आरती. हा त्या नऊ दिवसांचा शेवट आहे, म्हणून घाई न करता करा.
- 2
उगवलेले जव कापून घ्या
ताटलीतले हिरवे अंकुर मुळासह उपटू नका, कातरून घ्या. ते घरातल्या माणसांना दिले जातात — टोपीत, पागोट्यात किंवा कानामागे लावायची पद्धत अनेक घरांत आहे. फेकायचे नसतात.
- 3
घट उठवा
कलशातलं पाणी तुळशीला किंवा घरातल्या झाडाला घाला. नारळ फोडून प्रसाद म्हणून वाटा. माती झाडाच्या कुंडीत घाला — कचऱ्यात टाकू नका.
- 4
आपट्याची पानं द्या-घ्या
आपट्याची पानं "सोनं" म्हणून एकमेकांना दिली जातात आणि मोठ्यांचे पाय धरले जातात. आपट्याचं झाड दुर्मिळ होत चाललं आहे, म्हणून फांद्या तोडू नका — जेवढी पानं लागतील तेवढीच घ्या.
- 5
शस्त्र, वाहन आणि साधनांची पूजा
घरात जे काम-साधन आहे त्याची पूजा केली जाते — वही, संगणक, हत्यारं, गाडी, दुकानाचा गल्ला. सरस्वती पूजनाची पद्धत असेल तर पुस्तकं आणि वाद्यंही.
- 6
सीमोल्लंघन
संध्याकाळी गावाची किंवा वस्तीची वेस ओलांडून जाणं — सीमोल्लंघन. आजकाल हे प्रतीकात्मक असतं: घराबाहेर पडून जवळच्या मंदिरात किंवा मैदानात जाणं. रावणदहन असेल तर तेही यानंतर.
जवाचं आणि मातीचं काय करायचं
जव कातरून घरातल्यांना द्या; उरलेले देवाजवळ ठेवा. मुळासह उपटलं तर ते वाळून जाईल आणि दिवसभरही टिकणार नाही.
माती आणि नारळाची करवंटी झाडाला किंवा कुंडीत. नऊ दिवस जे पूजलं ते कचऱ्यात टाकणं टाळा — बहुतेक घरांत हे मुद्दाम पाळलं जातं.
नवीन सुरुवातीचा दिवस
दसरा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक मानला जातो, म्हणून नवीन वस्तू, नवीन काम किंवा नवीन शिकायची सुरुवात या दिवशी केली जाते.
याचा एक सोपा अर्थ असाही आहे — जे महिनाभर पुढे ढकललं आहे ते आज सुरू करा. मंडळाच्या पुढच्या वर्षाची पहिली बैठक याच दिवशी घेणारी समिती नेहमी वेळेत असते.
नेहमीचे प्रश्न
- घट कधी उठवायचा — नवमीला की दसऱ्याला?
- दोन्ही पद्धती आहेत. काही घरांत नवमीच्या हवनानंतर, तर बहुतेक घरांत दसऱ्याच्या सकाळी. घरची पद्धत पाळा; दोन्ही रूढ आहे.
- आपट्याची पानं मिळत नाहीत तर?
- अनेक ठिकाणी कांचनाची पानं वापरली जातात. आपट्याचं झाड कमी होत चाललं आहे म्हणून फांद्या तोडणं टाळा — मोजकीच पानं घ्या.
- दसऱ्याचा मुहूर्त कोणता?
- विजयादशमीला दिवसभर शुभ मानलं जातं, आणि विजय मुहूर्त दुपारनंतरचा असतो. नेमकी वेळ दरवर्षी आणि ठिकाणानुसार बदलते, म्हणून ती इथे दिलेली नाही — पंचांग पाहा.
- फ्लॅटमध्ये सीमोल्लंघन कसं करायचं?
- प्रतीकात्मक पुरेसं आहे — संध्याकाळी घराबाहेर पडून जवळच्या मंदिरात किंवा मैदानापर्यंत जाणं. मुद्दा हद्द ओलांडण्याचा आहे, अंतराचा नाही.