भोंडला म्हणजे काय, आणि सोसायटीत भोंडला कसा करावा

भोंडला, हादगा, भुलाबाई — एकच परंपरा

महाराष्ट्रात वेगवेगळ्या भागांत हीच परंपरा वेगवेगळ्या नावांनी पाळली जाते: भोंडला, हादगा (हातगा), भुलाबाई. गाणी आणि पद्धती भागानुसार वेगळ्या; बहुतेक ठिकाणी हत्ती, फेर, गाणी आणि खिरापत हे समान.

हस्त नक्षत्रात परतीचा पाऊस पडतो, आणि तो पिकांसाठी महत्त्वाचा मानला जातो — म्हणून हस्ताचं प्रतीक असलेल्या हत्तीची पूजा.

गाण्यांबद्दल

भोंडल्याची गाणी लोकगीतं आहेत — लिहून नव्हे तर तोंडी चालत आलेली, म्हणून घराघरांत आणि गावागावांत शब्द थोडे वेगळे. इथे शब्द मुद्दाम दिलेले नाहीत: तुमच्या घरात जे म्हणतात तेच बरोबर.

नवीन मुलींना गाणी शिकवायची असतील तर सोसायटीतल्या ज्येष्ठ स्त्रियांना पहिल्या दिवशी गाणी म्हणायला सांगा, आणि कोणीतरी ती रेकॉर्ड करून ठेवा — पुढच्या वर्षासाठी तीच सगळ्यात मोलाची गोष्ट.

नेहमीचे प्रश्न

भोंडला कधी असतो?

आश्विन महिन्यात हस्त नक्षत्र सुरू होतं तेव्हापासून; बहुतेक ठिकाणी नवरात्रीचे नऊ दिवस आणि दसऱ्याला, काही ठिकाणी कोजागरी पौर्णिमेपर्यंत. २०२६ मध्ये नवरात्री रविवार ११ ऑक्टोबर ते सोमवार १९ ऑक्टोबर, आणि दसरा मंगळवार २० ऑक्टोबर.

भोंडल्यात हत्ती का काढतात?

हत्ती हस्त नक्षत्राचं प्रतीक आहे. हस्तात पडणारा परतीचा पाऊस पिकांसाठी महत्त्वाचा मानला जातो, म्हणून त्याची पूजा करून भोंडला सुरू होतो.

खिरापत म्हणजे काय?

भोंडल्याच्या शेवटी वाटला जाणारा खाऊ. तो झाकून आणतात आणि "गोड की तिखट?" विचारत सगळ्या जणी तो ओळखायचा प्रयत्न करतात; ओळखल्यावरच वाटला जातो.

भोंडल्याचं पहिलं गाणं कोणतं?

"ऐलमा पैलमा गणेश देवा" — गणपतीला नमन करणारं हे भोंडल्याचं पहिलं गाणं. त्यानंतरची गाणी घराघरांत वेगळी असतात.

भोंडला आणि गरबा एकच का?

नाही. दोन्ही नवरात्रीत फेर धरून खेळले जातात, पण गरबा गुजरातचा आणि देवीभोवती, तर भोंडला महाराष्ट्राचा, हत्तीभोवती, आणि त्याची गाणी, खिरापत आणि पद्धत वेगळी.